ਲੱਕੜ ਤੇ ਸਿਉਂਕ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਗੁੰਮਰਾਹ-ਕੁਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾ ਇਸ ਦਾ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਨਾ ਸਿਉਂਕ ਨਾਲ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਲੇਹ ਨਾਲ ਹੈ, ਲਦਾਖ ਨਾਲ ਹੈ।
ਮੇਰੀ ਅਸਾਮੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪੈਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੇਹ ਤਬਾਦਲੇ ਦਾ। ਮਈ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਫਤਾ ਸੀ, ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬੰਦ ਸੀ, ਉਡਣ-ਖਟੋਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਯਾਰਾਂ ਨੇ ਜੈੱਟ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੀ ਟਿਕਟ ‘ਲੀਤੀ’, ਜਹਾਜ਼ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਗਿਆ ਲੇਹ। ਰੇਡੀਉ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਫੂਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੱਡੀ ਭੇਜੋ, ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪੌਣਾ ਘੰਟਾ ਉਡੀਕਣ ਪਿੱਛੋਂ ਟੈਕਸੀ ਕਰ ਲਈ, ਸੌ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ (ਉਹ ਸੌ ਰੁਪਏ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣੇ ਹੀ ਸਨ)।
ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ!
ਓਹਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਆ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ, ਛੜੀ? ਛੜੀ ਸੀ ਉਹ।ਮੈਂ ਟੈਕਸੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰਦਾ ਹੀ ਸਿੱਧਾ ਨਿਊਜ਼ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਨਿਊਜ਼ ਰੀਡਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਬੋਲ ਦਿਉ: “ਭਾਰਤੀ ਸੂਚਨਾ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਰਾ ਨੇ ਅੱਜ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸਮਾਚਾਰ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਹੈ।...ਵਗੈਰਾ...ਵਗੈਰਾ....”
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਾਸ ਦੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਪੈਰੋਂ ਖਿਸਕ ਗਈ।
ਖ਼ਬਰਾਂ ਬੋਲਣ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਦਫਤਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।ਚਪੜਾਸੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਅੰਦਰ ਮੀਟਿੰਗ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕੋਈ ਨੀ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਤੁਅਰਫ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਤੁਅਰਫ ਕਰਵਾਏ। ਮੇਰੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਫੇਰ ਜਿਉਂ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਤੜਫਦੀ ਰਹੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ।ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਲੇਹ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਹੀ ਉੱਥੋਂ ਪਰਤਿਆ!!
Thursday, June 3, 2010
Wednesday, June 2, 2010
ਹਮੀਂ ਯਾਰਾਂ ਦੋਜ਼ਖ, ਹਮੀਂ ਯਾਰਾਂ ਬਹਿਸ਼ਤ
ਹਮੀਂ ਯਾਰਾਂ ਦੋਜ਼ਖ, ਹਮੀਂ ਯਾਰਾਂ ਬਹਿਸ਼ਤ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਕੁਰਖਤ ਯਾਰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਦੋਂ ਬੱਜਰੀ ਗਿਰੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦਫਤਰ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਟੈਲੀਪ੍ਰਿੰਟਰ ਓਪਰੇਟਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਲੋਰ ਵਿਚ ਸੀ।ਸਾਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: “ਮੇਰੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਆਏ, ਮੇਰੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਆਏ!”
ਭਾਰਦਵਾਜ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ 1008 ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੈ।
ਦੇਸੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਬੜੀ ਦੇਸੀ ਪੀਤੀ। ਹਰ ਸੋਮਵਾਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਥਾਂ ਦੇਸੀ ਸਸਤੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਛੇ ਬੋਤਲਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਝੋਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਸਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਰਲ਼ ਕੇ ਪੀਂਦੇ ਸਾਂ।
ਸੁਰਜੀਤ ਜਲੰਧਰੀ ਹਰ 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਮਿਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਹਿੰਦਾ; “ਸਰ੍ਹਾ, ਆਪਾਂ ਐਤਕੀਂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂਗੇ।“ ਓਸ ਸਾਲ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਦਾ ਦੁਪਹਿਰੇ ਫੋਨ ਆਇਆ। 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ। ਕਹਿੰਦਾ: “ਸਰ੍ਹਾ, ਮੈਂ ਆ ਰਿਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਸ਼ਿਮਲੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂਗੇ!” ਉਹ ਆ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਬੱਸ ਫੜ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਝੋੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਟੀਲ ਦਾ ਗਲਾਸ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ 17 ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ‘ਤੇ ਉਤਰਨ ਸਾਰ ਦਾਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਤਲ ਵੀ ਖਰੀਦ ਕੇ ਪਾ ਲਈ ਸੀ।ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਫੜ ਲਈ।
ਬੱਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਪੀਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬੱਸ ਰੋਕ ਲਈ। ਜਲੰਧਰੀ ਚਾਹ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਟੀਲ ਦੇ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਈ।
ਦੇਰ ਰਾਤ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਦਫਤਰ ਗਏ, ਦੇਖਿਆ ਸੋਫੇ ਉਤੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕੰਬਲ ਲੈ ਕੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਚੌਕੀਦਾਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਰੀ ਘੋੜਾ-ਸੂੰਹ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਮੈਂ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਰਿੱਜ ਉੱਤੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਚੰਡੀਗੜ। ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਰਾਤੀਂ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਚੱਲ ਵਸਿਆ।
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਕੁਰਖਤ ਯਾਰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਦੋਂ ਬੱਜਰੀ ਗਿਰੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦਫਤਰ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਟੈਲੀਪ੍ਰਿੰਟਰ ਓਪਰੇਟਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਲੋਰ ਵਿਚ ਸੀ।ਸਾਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: “ਮੇਰੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਆਏ, ਮੇਰੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਆਏ!”
ਭਾਰਦਵਾਜ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ 1008 ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੈ।
ਦੇਸੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਬੜੀ ਦੇਸੀ ਪੀਤੀ। ਹਰ ਸੋਮਵਾਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਥਾਂ ਦੇਸੀ ਸਸਤੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਛੇ ਬੋਤਲਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਝੋਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਸਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਰਲ਼ ਕੇ ਪੀਂਦੇ ਸਾਂ।
ਸੁਰਜੀਤ ਜਲੰਧਰੀ ਹਰ 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਮਿਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਹਿੰਦਾ; “ਸਰ੍ਹਾ, ਆਪਾਂ ਐਤਕੀਂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂਗੇ।“ ਓਸ ਸਾਲ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਦਾ ਦੁਪਹਿਰੇ ਫੋਨ ਆਇਆ। 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ। ਕਹਿੰਦਾ: “ਸਰ੍ਹਾ, ਮੈਂ ਆ ਰਿਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਸ਼ਿਮਲੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂਗੇ!” ਉਹ ਆ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਬੱਸ ਫੜ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਝੋੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਟੀਲ ਦਾ ਗਲਾਸ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ 17 ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ‘ਤੇ ਉਤਰਨ ਸਾਰ ਦਾਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਤਲ ਵੀ ਖਰੀਦ ਕੇ ਪਾ ਲਈ ਸੀ।ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਫੜ ਲਈ।
ਬੱਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਪੀਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬੱਸ ਰੋਕ ਲਈ। ਜਲੰਧਰੀ ਚਾਹ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਟੀਲ ਦੇ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਈ।
ਦੇਰ ਰਾਤ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਦਫਤਰ ਗਏ, ਦੇਖਿਆ ਸੋਫੇ ਉਤੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕੰਬਲ ਲੈ ਕੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਚੌਕੀਦਾਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਰੀ ਘੋੜਾ-ਸੂੰਹ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਮੈਂ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਰਿੱਜ ਉੱਤੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਚੰਡੀਗੜ। ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਰਾਤੀਂ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਚੱਲ ਵਸਿਆ।
ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 2008। ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਫੋਨ ਖੜਕਿਆ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਫੋਨ ਉਤੇ ਕਾਲਰ ਪਛਾਣ ਸੁਵਿਧਾ ਮੁਹੱਈਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਦਿੱਸਿਆ: ਜਲੰਧਰੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ “ਹੈਪੀ ਨਿਊ ਯੀਅਰ ਜਲੰਧਰੀ”, ਉਸ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ: “ਸਰਾ, ਪਾਪਾ ਜੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਏ ਨੇ।“
ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਜਿਸ ਸਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੋਵੇ। ਹਮੀਂ ਯਾਰਾਂ ਦੋਜ਼ਖ, ਹਮੀਂ ਯਾਰਾਂ ਬਹਿਸ਼ਤ!!
Tuesday, June 1, 2010
ਮਾਹੀ ਵੇ ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਿਗਟਾਂ
ਮਾਹੀ ਵੇ ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਿਗਟਾਂ
ਤੀਜੀ ਤੂੰ ਸੁਲਗਾਈ,
ਜਦੋਂ ਦੀ ਮੈਂ ਆਈ।
ਮਾਹੀ ਵੇ, ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਿਗਟਾਂ...
....
ਮੈਂਨੂੰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਨਫਰਤ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂਨੂੰ ਹਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਾਲ ਨਫਰਤ ਹੈ।ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਰਾਜ ਨਾਲ ਹੀ ਨਫਰਤ ਹੈ।ਕੱਲ੍ਹ 31 ਮਈ 2010 ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗਰਮ-ਰੁੱਤ-ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਫੇਰ ਜਾਣਾ ਪੈ ਗਿਆ।
ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਇਹ ਤਾਂ- ਸਾਡੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦਫਤਰ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਜੀਪ-ਚਾਲਕ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਸੀ।ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਕਾਹਦਾ, ਇੱਕ ਮਹਿਫਲ਼ ਸੀ। ਮਹਿਫਲ-ਇ-ਯਾਰਾਂ!
ਜਿਸ ਕੁਰਖ਼ਤ ਆਦਮੀ ਨੇ ‘ਤਿੰਨ ਸਿਗਟਾਂ’ਨਾਮੀਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਬਖਤ ਮੈਂਨੂੰ ਸ਼ਿਮਲੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ।
ਤੇ ਹੋਇਆ ਇਉਂ।
ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਅਫਸਰ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਰੋਹਬ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਭਾਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਲਿੱਦ ਕਰਨ ਦਾ। ਉਹ ਕਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਮੈਂਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਕਾਮਯਾਬੀ ਨਸੀਬ ਨਾ ਹੋਈ।ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਐਸੀ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਦਫਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਧਰਨਾ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ। “ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਰਾ ਸਾਹਬ?” ਉਸ ਉੱਚਰਿਆ। “ਸ਼ਿਵ ਸਾਧਨਾ,” ਮੈਂ ਉਵਾਚ।
ਸਾਲ਼ਾ ਡਰ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਉਸ ਨੇ, ਕਿ ਮੇਰੀ ਬਦਲੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਉਸ ਕੋਲ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੇ ਕੁਤਰੀਏ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਬਦਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।(ਮੈਂ ਐਸੀ ਬਦਦੁਆ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਕੁਤਰੀਏ ਨੂੰ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਖੋਹ ਲਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ।)
ਅਪ੍ਰੈਲ 1996 ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇ ਉਕਤ ਕੁਰਖ਼ਤ ਵਿਅਕਤ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪਹੁੰਚਤ।ਉਸ ਦਿਨ ਮਾੱਲ ਰੋਡ ਉਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜੀਅ ਟਹਿਲ ਰਹੇ ਸਾਂ, ਤਾਂ ਗੁਆਰੇ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਜਿੱਡੀ-ਜਿੱਡੀ ਬਰਫ ਪਈ। ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ (local parlance) ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਜਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਬੱਜਰੀ ਅਤੇ ਗੁਆਰੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਇਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭੋਇੰ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ। (ਮੁੜ-ਮੁੜ ‘ਵਾਜਾਂ ਮਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ...।)
ਕੱਲ੍ਹ, ਜਦੋਂ ਰਹੇ ਸੀ ਚੱਲ, ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਕੁਮਤ ਦਫਤਰੀ, ਯਸ਼ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਨੇ ਪਿੰਜੌਰ ਲਾਗੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੇ ਗੱਡਾ ਰੁਕਵਾ ਲਿਆ। ਸਾਡੇ ਇਸ ਗੱਡੇ ਨੂੰ, ਸਾਡੇ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜਾਂ ਸਾਬਕਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, “ਜੀ ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦਫਤਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਗੱਡੀ ਅੱਜ ਸ਼ਿਮਲਾ ਜਾਣੀ ਹੈ।ਮੈਂ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਿਮਲਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਅੱਜ ਦੇਖਾਂਗਾ।“
ਸ਼ਿਮਲਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਸਵੰਤ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਟੈਮ ਸੀ।ਮੈਂ ਯਸ਼ਪਾਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆ, ਤੈਂਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ-ਖਾਸ ਥਾਂਵਾਂ ਦਿਖਾ ਲਿਆਵਾਂ।ਅਸੀਂ ਤੁਰ ਪਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ: ਮਾਲ ਰੋਡ, ਸਕੈਂਡਲ ਪੁਆਇੰਟ, ਰਿੱਜ, ਗਿਰਜਾਘਰ ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ : “ਆ ਲੱਕੜ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੱਲੀਏ, ਖੂੰਡੀ ਲੈਣੀ ਹੈ ਸੰਤ ਰਾਮ ਤੋਂ।“ ਲੱਕੜ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ 14 ਨੰਬਰ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, 13 ਨੰਬਰ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਪਾ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਈਆਂ ਖੂੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਪਸੰਦ ਕਰ ਲਈ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇਕ ਸੰਤ ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੁਕਾਨ ਵੇਚ ਕੇ ਕਿਧਰੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਤਰ ਰੁਪਏ ਭਾਪੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਖੂੰਡੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਮੈਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਯਸ਼ ਪਾਲ, ਵਾਪਸ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਯਸ਼ ਪਾਲ ਬੋਲਿਆ: ‘ਜੀ ਇੱਥੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਸੱਤਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਖੂੰਡੀ?” ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਦੇਖੀ ਜਾਈਂ ਇਹ ਖੂੰਡੀ ਕਿਵੇਂ ਮੁਫਤ ਦੇ ਭਾਅ ਮਿਲੀ ਦਿੱਸੂ ਤੈਂਨੂੰ।
ਵਾਪਸੀ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰੈਂਡ ਹੋਟਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉਤਰਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉਤੇ ਪਾ ਲਿਆ।ਅਜਿਹੀ ਢਲਾਈ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੀੜੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤੋਰ ਮੱਠੀ ਕਰ ਲਵੇ! ਹੇਠਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਯਸ਼ ਪਾਲ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਦੱਸ ਖੂੰਡੀ ਕਿਸ ਭਾਅ ਮਿਲੀ? ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਜੀ ਬਾਹਲੀ ਸਸਤੀ! ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਨ ਬਚਾਈ, ਉਸ ਖੂੰਡੀ ਦੇ 70 ਰੁਪਏ ਕੀ ਆਖਣ?”
Saturday, May 29, 2010
Saturday Musings:ਲੈ ਲਉ ਲੋਕੋ ਨਾਮ
ਧੰਨ-ਧੰਨ ਸਤਗੁਰੂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਆਸਰਾ॥
"ਸੱਤ ਪੁਰਖ, ਅਕਾਲ ਮੂਰਤ, ਸ਼ਬਦ ਸਰੂਪੀ ਰਾਮ"
ਲੈ ਲਉ ਲੋਕੋ ਨਾਮ, ਸਰਸੇ ਵਾਲੇ ਡੇਰੇ ਦਾ!
"ਸੱਤ ਪੁਰਖ, ਅਕਾਲ ਮੂਰਤ, ਸ਼ਬਦ ਸਰੂਪੀ ਰਾਮ"
ਲੈ ਲਉ ਲੋਕੋ ਨਾਮ, ਸਰਸੇ ਵਾਲੇ ਡੇਰੇ ਦਾ!
Friday, May 28, 2010
ਮੇਰਾ ਨਾਂ- ਗੁਰਮੇਲ ਸਰਾਂ
ਮੇਰਾ ਨਾਂ- ਗੁਰਮੇਲ ਸਰਾਂ
ਮੈਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਮੂਰਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸੋ ਐਂਡ ਸੋ ਸਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਰਾਂ ਨਹੀਂ ਸਰਾ ਹੈ; ਸਰਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਣ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਾ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਇਹ।ਇਹ ਕੋਈ ਗੋਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਉਪਾਧੀ ਹੈ।ਮੇਰਾ ਇਹ ਲੇਖ, ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਹਕੀਮ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਗੋਰੇ ਦੇ ਪੁੱਟੇ ਬੋਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੰਗ-ਤੜਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਮੇਰੀ ਮਾਸੀ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਸੀ। ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰਾ ਚਾਚਾ ਵਿਆਹ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁਕਲਾਵਾ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਾਤਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨਾਲ ਵਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤ-ਧੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬੇਬੇ ਕਹਿ ਕੇ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਸਾਂ; ਸਿਵਾਇ ਮਾਸੀ ਦੀ ਧੀ ਮਿੱਠੋ ਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।(ਸਹੁਰੀਂ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਬੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬੇਬੇ ਮਰੀ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਰੋਈ; ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਤੇਰੀ ਸਕੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਤੂੰ ਏਨਾ ਰੋਂਦੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?) ਦੋਵੇਂ ਮਾਂਵਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਜਹਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਦੂਜੀ ਬੇਬੇ ਨੇ ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਜੰਮ ਦਿੱਤੇ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਨਸੀਬ ਕੌਰ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ; ਖੌਰੇ ਸੌਂਕਣ ਦੀ ਔਲਾਦ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕ ਨਾ ਬਣ ਬੈਠੇ। ਨਸੀਬ ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਾਧ ਦੇ ਡੇਰੇ ‘ਤੇ ਚੌਂਕੀਆਂ ਭਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ।ਚਾਲੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਚੌਂਕੀਆਂ ਭਰੀਆਂ।ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆਇਆ! ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਡੀ.ਸੀ.। ਪੁੱਤ ਜੰਮਣ ਦਾ ਏਨਾ ਚਾਅ ਵੀ ਕੀ ਆਖੇ! ਇਹ ਸੀ ਸੰਨ 1957।
ਸੰਨ 1962। ਬਾਪੂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸੌ ਕੁ ਗਜ਼ ਪਿਛਾਂਹ ਪਹੁੰਚਣ ‘ਤੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਡੀ.ਸੀ. ਤੇਰਾ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਕੀ ਨਾਂਅ ਲਿਖਾਈਏ? ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਲਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ!” ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਨਾਂ ਦਾ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਚਹਿਲ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਦਾੜੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦੀ ਸੀ।ਮੈਂ ਤਟਫਟ ਬੋਲਿਆ: “ਬਾਪੂ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਨਹੀ ਲਿਖਾਉਣਾ।“ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਫੇਰ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਗੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਸੋਚ ਲੈ।“ ਸਾਡੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਦੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ‘ਚੋ ਸਕੀਰੀ ‘ਚ ਇੱਕ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਲਗਦੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਮੇਲ ਸੀ, ਜੋ ਬੰਦਾ ਮੈਂਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਗੁਰਮੇਲ ਲਿਖਾ ਦਿਉ।
ਬਾਪੂ ਨੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿਹੁੰ ਮਾਸਟਰ (ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਕਲਾਸ ਫੈਲੋ ਸੀ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਨਾ ਫੜਾਉਂਦਿਆ ਕਿਹਾ: “ਹਰਨਾਮ, ਤੇਰਾ ਭਤੀਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਮੇਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ।“ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਰਜਿਸਟਰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ‘ਗੁਰਮੇਲ’।
ਸਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਸੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਭੂਆ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਈ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਕੋਈ ਮਿਲਿਆ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ‘ਮੇਰਾ ਨਾਂਅ ਮੈਂ ਆਪ ਰੱਖਿਆ?'
ਮੈਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਮੂਰਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸੋ ਐਂਡ ਸੋ ਸਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਰਾਂ ਨਹੀਂ ਸਰਾ ਹੈ; ਸਰਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਣ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਾ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਇਹ।ਇਹ ਕੋਈ ਗੋਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਉਪਾਧੀ ਹੈ।ਮੇਰਾ ਇਹ ਲੇਖ, ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਹਕੀਮ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਗੋਰੇ ਦੇ ਪੁੱਟੇ ਬੋਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੰਗ-ਤੜਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਮੇਰੀ ਮਾਸੀ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਸੀ। ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰਾ ਚਾਚਾ ਵਿਆਹ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁਕਲਾਵਾ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਾਤਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨਾਲ ਵਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤ-ਧੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬੇਬੇ ਕਹਿ ਕੇ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਸਾਂ; ਸਿਵਾਇ ਮਾਸੀ ਦੀ ਧੀ ਮਿੱਠੋ ਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।(ਸਹੁਰੀਂ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਬੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬੇਬੇ ਮਰੀ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਰੋਈ; ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਤੇਰੀ ਸਕੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਤੂੰ ਏਨਾ ਰੋਂਦੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?) ਦੋਵੇਂ ਮਾਂਵਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਜਹਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਦੂਜੀ ਬੇਬੇ ਨੇ ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਜੰਮ ਦਿੱਤੇ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਨਸੀਬ ਕੌਰ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ; ਖੌਰੇ ਸੌਂਕਣ ਦੀ ਔਲਾਦ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕ ਨਾ ਬਣ ਬੈਠੇ। ਨਸੀਬ ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਾਧ ਦੇ ਡੇਰੇ ‘ਤੇ ਚੌਂਕੀਆਂ ਭਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ।ਚਾਲੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਚੌਂਕੀਆਂ ਭਰੀਆਂ।ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆਇਆ! ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਡੀ.ਸੀ.। ਪੁੱਤ ਜੰਮਣ ਦਾ ਏਨਾ ਚਾਅ ਵੀ ਕੀ ਆਖੇ! ਇਹ ਸੀ ਸੰਨ 1957।
ਸੰਨ 1962। ਬਾਪੂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸੌ ਕੁ ਗਜ਼ ਪਿਛਾਂਹ ਪਹੁੰਚਣ ‘ਤੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਡੀ.ਸੀ. ਤੇਰਾ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਕੀ ਨਾਂਅ ਲਿਖਾਈਏ? ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਲਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ!” ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਨਾਂ ਦਾ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਚਹਿਲ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਦਾੜੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦੀ ਸੀ।ਮੈਂ ਤਟਫਟ ਬੋਲਿਆ: “ਬਾਪੂ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਨਹੀ ਲਿਖਾਉਣਾ।“ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਫੇਰ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਗੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਸੋਚ ਲੈ।“ ਸਾਡੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਦੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ‘ਚੋ ਸਕੀਰੀ ‘ਚ ਇੱਕ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਲਗਦੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਮੇਲ ਸੀ, ਜੋ ਬੰਦਾ ਮੈਂਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਗੁਰਮੇਲ ਲਿਖਾ ਦਿਉ।
ਬਾਪੂ ਨੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿਹੁੰ ਮਾਸਟਰ (ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਕਲਾਸ ਫੈਲੋ ਸੀ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਨਾ ਫੜਾਉਂਦਿਆ ਕਿਹਾ: “ਹਰਨਾਮ, ਤੇਰਾ ਭਤੀਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਮੇਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ।“ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਰਜਿਸਟਰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ‘ਗੁਰਮੇਲ’।
ਸਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਸੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਭੂਆ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਈ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਕੋਈ ਮਿਲਿਆ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਜਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ‘ਮੇਰਾ ਨਾਂਅ ਮੈਂ ਆਪ ਰੱਖਿਆ?'
Wednesday, May 26, 2010
ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਹਕੀਮ
ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਹਕੀਮ
ਸਾਡੇ ਵਾੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਘਰ। ਗੋਤ ਦਾ ਢਿੱਲੋਂ ਸੀ। ਢਿੱਲਵਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ 60-60 ਕਿੱਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਟਰੈਂਡ ਆੱਵ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਫਿਰ ਲਿਖਾਂਗਾ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖਿਸਕਣ ਨਾਲ ਖਿਸਕ ਕੇ ਆਏ ਹਨ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ) ਪਰ ਕੁੱਝ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੱਲ੍ਹੀ।ਚਹਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਬਾਬੂ ਰਜ਼ਬ ਅਲੀ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਗੁੰਜ਼ਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਗੋਤ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।(ਸੌਰੀ ਪ੍ਰੇਮ!)
ਹਾਂ, ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਹਕੀਮ ਵੱਲ ਮੁੜਾਂ! ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਅਦ ਮੈ ਆਪਣੇ ਅੱਖੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੂੰਡੇ-ਘੋਟਣੇ ਨਾਲ ਦਵਾਈਆਂ ਰਗੜਦਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਆਹਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਹਕੀਮ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਹਿਕਮਤ ਦੀ ਸੂਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿੱਕਲ ਗਈ।
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਹੱਡਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ/ਚੰਗਾ ਹਸਪਤਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਪਿਉ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।ਆਖਿਰ, ਪਿੰਡ ਆਏ ਕੋਲ ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਆਪ ਤੁਰ ਕੇ ਆਇਆ। ਬੋਲਿਆ: “ਬਾਬੂ ਸਿਆਂ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਏਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ।“ ਉਸ ਦੀ ‘ਦਵਾਈ’ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਵਰਗੀ ਮਾਂ ਲਈ ਕੂੰਡੇ ਵਿਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਦਵਾਈ ਘੋਟਦਾ ਦੇਖਿਆ।
ਉਦੋਂ ਕਾਂਵਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸੰਕਲਪ ਵੱਖਰੇ ਹੁਂਦੇ ਸਨ ਹੁਣ ਨਾਲੋਂ।ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਨੂੰ ਢੁਕ ਚੁੱਕੇ ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜੱਟ ਆਪਣੀ ਧੀ- ਭੈਣ ਵਿਆਹੁਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਲੈ ਆਇਆ। ਮਜ਼ਬਣ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਆਵੱਸ਼ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇਕ ਰੂਹ ਸੀ ਉਹ। ਪਿੱਛੋਂ “ਮੂਹਰੀ” ਵਿੱਚ ਇਕ ਕੁੜੀ ਲਿਆਈ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਸਿੰਹੁ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਭਾਗ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਤਿੰਨ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਦਾ ਬਾਪ ਬਣਿਆ ਹਕੀਮ।
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਾਸਤਾਨ-ਇ-ਫਨਾਹੀ!
ਤਿੰਨੇ ਮੁੰਡੇ ਲਫੰਡਰ ਨਿੱਕਲੇ। ਵਿਚਾਲੜਾ ਰੂਪ ਤਾਂ ਗੱਡੀ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਦਾ ਨਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਵੱਡਾ ਗੋਰਾ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦਿਹਾੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਵੀਹ-ਵੀਹ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਲੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ!
ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ, ਕੋਈ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਸਾਂ ਤਾਂ ਗੋਰੇ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਬੰਗਾਲਣ ਇਕ ਜੁਆਕੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕੀ ਸਾਡੇ ਘਰੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਮਿਲਣ ਆਈ ਸੀ।ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਬੰਗਾਲਣ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ (ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੀ ਤੇ ਸਮਝਦੀ ਸੀ): “ਅੰਬੋ, ਤੂੰ ਇਸ ਡੰਗਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਫਸ ਗਈ?” ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਬੋਆਂ ਵਾਂਗ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ: “ਪੁੱਤ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਇਹ ਡੰਗਰ ਹੈ। ਕਲਕੱਤੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫਰਾਟੇ ਦਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।ਲਾਈਕ ਐਨੀ ਜੈਂਟਲਮੈਨ!”
ਇੱਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਆਦਮੀ ਤੇ ਫਰਾਟੇਦਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਆਈ ਵਾਂਡਰਡ! ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸਾਲ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੁਲਿਟਨ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਦੁਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਨਿਊਜ਼-ਰੀਡਰ ਦੇ ਅਕਸੈਂਟ ਸਮੇਤ!
ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਗੋਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬੋਰ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਟੱਟੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦਰ-ਗੁਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੱਟੇ ਬੋਰ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਬੋਰ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਕਿੱਧਰ-ਕਿੱਧਰ ਦੀ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੋਰ ‘ਚ ਸੈਂਕੜੇ ਵਲ-ਵਿੰਗ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਵਾੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਘਰ। ਗੋਤ ਦਾ ਢਿੱਲੋਂ ਸੀ। ਢਿੱਲਵਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ 60-60 ਕਿੱਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਟਰੈਂਡ ਆੱਵ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਫਿਰ ਲਿਖਾਂਗਾ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖਿਸਕਣ ਨਾਲ ਖਿਸਕ ਕੇ ਆਏ ਹਨ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ) ਪਰ ਕੁੱਝ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੱਲ੍ਹੀ।ਚਹਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਬਾਬੂ ਰਜ਼ਬ ਅਲੀ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਗੁੰਜ਼ਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਗੋਤ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।(ਸੌਰੀ ਪ੍ਰੇਮ!)
ਹਾਂ, ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਹਕੀਮ ਵੱਲ ਮੁੜਾਂ! ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਅਦ ਮੈ ਆਪਣੇ ਅੱਖੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੂੰਡੇ-ਘੋਟਣੇ ਨਾਲ ਦਵਾਈਆਂ ਰਗੜਦਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਆਹਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਹਕੀਮ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਹਿਕਮਤ ਦੀ ਸੂਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿੱਕਲ ਗਈ।
ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਹੱਡਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ/ਚੰਗਾ ਹਸਪਤਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਪਿਉ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।ਆਖਿਰ, ਪਿੰਡ ਆਏ ਕੋਲ ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਆਪ ਤੁਰ ਕੇ ਆਇਆ। ਬੋਲਿਆ: “ਬਾਬੂ ਸਿਆਂ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਏਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ।“ ਉਸ ਦੀ ‘ਦਵਾਈ’ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਵਰਗੀ ਮਾਂ ਲਈ ਕੂੰਡੇ ਵਿਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਦਵਾਈ ਘੋਟਦਾ ਦੇਖਿਆ।
ਉਦੋਂ ਕਾਂਵਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸੰਕਲਪ ਵੱਖਰੇ ਹੁਂਦੇ ਸਨ ਹੁਣ ਨਾਲੋਂ।ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਨੂੰ ਢੁਕ ਚੁੱਕੇ ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜੱਟ ਆਪਣੀ ਧੀ- ਭੈਣ ਵਿਆਹੁਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਲੈ ਆਇਆ। ਮਜ਼ਬਣ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਆਵੱਸ਼ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇਕ ਰੂਹ ਸੀ ਉਹ। ਪਿੱਛੋਂ “ਮੂਹਰੀ” ਵਿੱਚ ਇਕ ਕੁੜੀ ਲਿਆਈ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਸਿੰਹੁ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਭਾਗ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਤਿੰਨ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਦਾ ਬਾਪ ਬਣਿਆ ਹਕੀਮ।
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਾਸਤਾਨ-ਇ-ਫਨਾਹੀ!
ਤਿੰਨੇ ਮੁੰਡੇ ਲਫੰਡਰ ਨਿੱਕਲੇ। ਵਿਚਾਲੜਾ ਰੂਪ ਤਾਂ ਗੱਡੀ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਦਾ ਨਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਵੱਡਾ ਗੋਰਾ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦਿਹਾੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਵੀਹ-ਵੀਹ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਲੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ!
ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ, ਕੋਈ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਸਾਂ ਤਾਂ ਗੋਰੇ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਬੰਗਾਲਣ ਇਕ ਜੁਆਕੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕੀ ਸਾਡੇ ਘਰੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਮਿਲਣ ਆਈ ਸੀ।ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਬੰਗਾਲਣ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ (ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੀ ਤੇ ਸਮਝਦੀ ਸੀ): “ਅੰਬੋ, ਤੂੰ ਇਸ ਡੰਗਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਫਸ ਗਈ?” ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਬੋਆਂ ਵਾਂਗ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ: “ਪੁੱਤ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਇਹ ਡੰਗਰ ਹੈ। ਕਲਕੱਤੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫਰਾਟੇ ਦਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।ਲਾਈਕ ਐਨੀ ਜੈਂਟਲਮੈਨ!”
ਇੱਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਆਦਮੀ ਤੇ ਫਰਾਟੇਦਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਆਈ ਵਾਂਡਰਡ! ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸਾਲ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੁਲਿਟਨ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਦੁਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਨਿਊਜ਼-ਰੀਡਰ ਦੇ ਅਕਸੈਂਟ ਸਮੇਤ!
ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਗੋਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬੋਰ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਟੱਟੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦਰ-ਗੁਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੱਟੇ ਬੋਰ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਬੋਰ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਕਿੱਧਰ-ਕਿੱਧਰ ਦੀ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੋਰ ‘ਚ ਸੈਂਕੜੇ ਵਲ-ਵਿੰਗ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਹਕੀਮ ਦਾ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਰੁਲ਼ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਸ਼, ਮੈਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਥਾਂ ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਤੋਂ ਹਿਕਮਤ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ!
ਅਗਲੀ ਛੁਰਲੀ: ਮੇਰਾ ਨਾਂ-ਗੁਰਮੇਲ ਸਰਾਂ
Monday, May 24, 2010
ਆਮਦਗੀਆਂ ਤੇ ਰੁਖ਼ਸਤੀਆਂ
ਆਮਦਗੀਆਂ ਤੇ ਰੁਖ਼ਸਤੀਆਂ
5 ਮਈ 2005। ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਲੇਹ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਉਤੇ ਉਤਰਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਅਨਾਊਂਸਮੈਂਟ ਹੋਈ: ਅਸੀਂ ਲੇਹ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਉਤੇ ਉਤਰਨ ਲੱਗੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਾਪਮਾਨ ਮਨਫੀ ਤਿੰਨ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉਤੇ ਕੋਟ ਟੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਦੇ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਦ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਟ ਪਾ ਲਵਾਂ।ਪਾ ਲਿਆ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਗੱਡੀ ਭੇਜ ਦਿਉ। ਗੱਡੀ ਪੌਣਾ ਘੰਟਾ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ ਮਨਫੀ ਤਿੰਨ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਠੰਢਾ ਹੈ ਲੇਹ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦਾ। ਟੈਕਸੀ ਕੀਤੀ, ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਨਿਊਜ਼ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਡੋਲਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਨਿਊਜ਼ਰੀਡਰ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 9 ਵਜੇ ਵਾਲੇ ਬੁਲਿਟਨ ਵਿਚ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਬੋਲ ਦਿਉ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੂਚਨਾ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਰਾ ਨੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ 9 ਵਜੇ ਸਟਾਫ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਠਾਹ-ਸੋਟਾ ਬਣ ਕੇ ਵੱਜੀ। ਬੋਲ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਜਾ ਖਲਲ ਪਾਇਆ। ਰਹਿੰਦੀ-ਖੂੰਹਦੀ ਦੀ ਵੀ ਜੜ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ੁੱਭ ਅਵਸਰਾਂ ਉਤੇ ਮੈ ਰਵਾਇਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਲੰਮਾ ਟੌਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਫੁਰਰ-ਫੁਰਰ ਕਰ ਕੇ ਨਿੱਕਲਣ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਹੰਕਾਰੀ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਉਤੇ ਗੱਡੀ ਨਾ ਭੇਜਣ ਦੀ ਹਿਮਾਕਤ ਨੇ ਇਕ ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਜੰਗ ਡੇਢ ਸਾਲ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਯਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ।ਉਸ ਹੰਕਾਰਨ ਦੀ ਮੈਂ ਪਿੱਠ ਲੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਫੇਰ ਸਹੀ।
6 ਅਕਤੂਬਰ 2006।ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪਾਈ।ਰਾਹੁਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਕੈਜੂਅਲ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹੀ ਲੇਹ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨਾਮਾ। ਭਾਰਤੀ ਸੂਚਨਾ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਰਾ ਨੇ ਅੱਜ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ!
ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਵਾਲੇ ਬੁਲਿਟਨ ਦੀ 10 ਵਜੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਾਮੀਂ ਪੰਜ ਵਜੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦਾ ਅਤੇ 7 ਵਜੇ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਦਾ ਬੁਲਿਟਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਦਸ ਵਜੇ ਵਾਲਾ ਬੁਲਿਟਨ ਵੀ ਲਾਈਵ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, 12:30 ‘ਤੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ਦਾ, ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ 3 ਵਜੇ ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਰਾਤੀਂ 9:30 ਵਜੇ ਇਕ ਹੋਰ ਬੁਲਿਟਨ ਚਾਲੂ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ।
ਸਾਡੇ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੂ ਨਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਕੈਜੂਅਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਗਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਨੀ-ਐਤ ਨੂੰ ਮਕਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲਗਦੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉਤੇ ਨਕਾਸ਼ੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਘਰ ‘ਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਕਈ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ।
ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੀਂਹ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪੈਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਮੈਂ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਨਿਊਜ਼ਰੀਡਰ ਵਰਿੰਦਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ‘ਸਰ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈਣਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਣੀਦਾ ਹੈ?” ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਕਿ ਜੱਟ ਕਹੀ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਗਿੱਲ ਮਿਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਜੱਟ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਦਿਨ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਕਾਹਲੋਂ ਨਿਊਜ਼ ਰੂਮ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬਿਨਾ ਉਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਆਮ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਰੋਜ਼ 2-3 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਖਰੀਦਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ!
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰੱਕੀ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਕਦੇ ਰੁਖਸਤੀ ਪਾਰਟੀ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਪਰ ਇਸ ਵੇਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਵਿਦਾਇਗੀ ਪਾਰਟੀ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵਾਂ। ਮੈਂ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪੱਗ ਸਜਾ ਲਈ। ਫੁਰਰ ਫੁਰਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਉੱਤਰ ਪਈਆਂ। ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ੀ ਦਿਵਾਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਸਮਝ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਮੇਰੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ, ਮੌਨ ਤਸਵੀਰ ਸਮੇਤ ਲੱਗੀ।
ਰਾਜਬੀਰ ਜੌਹਲ ਨਾਂ ਦੀ ਨਿਊਜ਼ ਰੀਡਰ ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਏ-ਤੀਏ ਦਿਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਜੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ ਕਿ ਏਨੀ ਪਰਫੈਕਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ! ਏਅਰ ਫੋਰਸ ‘ਚੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਉਸ ਸੱਜਣ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ: ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਮੜਾਸੇ ਵਾਲਾ ਬੂਝੜ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਬੋਲੂ!
ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਰਿੰਗ ਸੈਰੇਮਨੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਹਿ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪੱਗੜ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਤਾਂ ਮੈਂਨੂੰ ਰੱਬ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾ ਫੁਰਰ-ਫੁਰਰ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਵਾਂ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਸਮਝ ਪਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਮੜਾਸੇ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਕੋਈ ਬੂਝੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
(ਅਗਲਾ ਲੇਖ: ਜੰਗ ਸਿਹੁੰ ਹਕੀਮ)
Subscribe to:
Posts (Atom)
